เมื่อวันที่ 16 พฤษจิกายน 2026 บริษัท United Launch Alliance ได้พยายามปล่อยจรวด Vulcan Cantaur ในภารกิจ Vulcan Leo 1 ซึ่งเป็นภารกิส่งดาวเทียมอินเทอร์เน็ตของบริษัท Amazon Leo ขึ้นจากฐานปล่อย Space Launch Complex 41 ที่ Cape Canaveral Space Force Station ในรัฐฟลอริดา แต่กลับจบลงด้วยความล้มเหลวหลังจากเกิดความผิดปกติระหว่างการปล่อยทั้งที่ภารกิจนี้ควรจะเป็นภารกิจครั้งที่ห้าของมัน ในบทความนี้จะพาไปสืบสาเหตุและผลกระทบที่จะเกิดขึ้นต่อทั้ง ULA เองและบริษัทที่เกี่ยวข้อง
วิเคราะห์ความล้มเหลวของภารกิจ Vulcan LEO 1
ก่อนอื่นเลย ความล้มเหลวในครั้งนี้เรียกได้ว่าเป็นการซัดหน้า ULA ซ้ำแล้วซ้ำเล่าที่นับว่าอาจจะเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ที่เจ็บที่สุดของประวัติศาสตร์การปล่อยจรวดของสหรัฐอเมริกา เพราะนอกจากเมื่อวันที่ 15 พฤษจิกายนจะโดน SpaceX ตอกหน้าด้วยการหักล้างความเหนือว่าของแนวคิดการใช้ซ้ำแบบ SMART ของทาง ULA ด้วยการโชว์การนำจรวดท่อนที่สองอย่าง Starship กลับมาลงจอดแบบ Propulsive Landing แล้ว วันต่อมาจรวด Vulcan Centaur ยังมาล้มเหลว ทำลายคำโฆษณาที่ว่า ULA ประสบความสำเร็จในการปล่อยจรวดแบบ 100 เปอร์เซนต์นับตั้งแต่การก่อตั้งบริษัทในปี 2006 ที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือระหว่าง Boeing และ Lockheed Martin อีก เรียกได้ว่าค่อนข้างอ่วมกันเลยทีเดียว
รู้จักกับจรวด Vulcan Centaur ผู้สืบทอดความยิ่งใหญ่ของจรวดตระกูล Atlas

ถ้ารู้ข่าวแค่ผ่าน ๆ หลายคนอาจจะคิดว่า “เอ้า Solid Rocket Booster แตกอีกแล้วเหรอ” เพราะอย่างที่รู้กันว่าเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2026 แม้จรวด Vulcan Centaur จะประสบความสำเร็จในการนำ Payload เข้าสู่วงโคจร แต่ในระหว่างการบิน ชิ้นส่วนส่วนหัวฉีดของ GEM-63XL ที่เป็นท่อนจรวดเชื้อเพลิงแข็งที่ถูกออกแบบและสร้างโดย Northrop Grumman ได้ทำงานผิดปกติและเสียหายระหว่างการบิน ทำให้ในภารกิจตัวจรวดได้สูญเสียแรงขับบางส่วนแถมโดนความไม่สมดุลของแรงขับพาจรวดออกนอกเส้นทางก่อนที่เครื่องยนต์ BE-4 ที่มีกำลังขับมากพอทำ Thrust Vector Control ชดเชยแรงบินกลับสู่เส้นทางหลัก แต่เปล่าเลย ภารกิจนี้ GEM-63XL ถูกออกแบบใหม่ให้มีความแข็งแรงและทนทานมากขึ้นและทำงานได้อย่างปกติในภารกิจนี้ แถมยังเป็นครั้งแรกของ Vulcan Centaur ที่ติดตั้งท่อนจรวด SRB มากถึง 6 ท่อน

หรือถ้าตามดูการถ่ายทอดสดแบบไม่ได้สังเกตุรายละเอียดมากนักก็อาจจะคิดว่า “เห้ย ท่อนจรวดคู่บ้านคู่เมืองอย่าง Centaur เนี่ยนะที่ทำให้ภารกิจล้มเหลว” ซึ่งจริงอยู่ที่ในการถ่ายทอดสดได้มีการแสดงภาพ Telemetry โชว์ภาพกราฟฟิคการบินของท่อนจรวดแบบ Real Time ที่แสดงให้เห็นว่าท่อนจรวด Centaur V นั้นบินแปลก ๆ หลังแยกตัวออกจากท่อนจรวดท่อนแรกอย่าง Vulcan แถมยังหมุนไม่หยุด ซึ่งถ้ามองแบบนี้ก็เกือบถูกและเข้าใกล้ปัญหาจริงกันมากขึ้น
แต่หารู้ไม่ ปัญหาที่แท้จริงอาจเกิดจากเครื่องยนต์ BE-4 ที่ถูกติดตั้งอยู่บนท่อนจรวด Vulcan เพราะถ้าหากย้อนกลับไปดู Telemetry ของการถ่ายทอดสดในช่วงไม่กี่วินาทีก่อนที่ท่อนจรวดทั้งสองท่อนจะแยกตัว การทำ Thrust Vector Control ของเครื่องยนต์ BE-4 นั้นเห็นได้ชัดว่ามันทำงานผิดปกติ ถ้าให้อธิบาย ในช่วงวินาทีก่อนที่ตัวจรวจะตัดการทำงานของเครื่องยนต์ อยู่ ๆ เครื่องยนต์ทั้งสองเครื่องก็ขับ Gimbal ของเครื่องยนต์จนทำให้จรวดเกิดการ Roll ขึ้นหรือก็คือทำให้ตัวจรวดหมุน แค่นั้นยังไม่พอ เครื่องยนต์ BE-4 ทั้งสองเครื่องก็ยังตัดการทำงานไม่พร้อมกันอีก เลยเป็นสาเหตุที่ทำให้ตัวจรวดหมุนที่เป็นการหมุนแบบไม่สมมาตรรอบแกนอีก ซึ่งอันนี้เรื่องใหญ่มากแถมยังสร้างผลกระทบจริงที่นำไปสู่ความล้มเหลวของภารกิจ
เพราะการหมุนแบบไม่สมมาตรรอบแกนแบบนี้จะทำให้จรวดเหวียงไปมา ซึ่งอันตรายมากสำหรับขั้นตอนการแยกตัว เพราะเมื่อจรวดท่อน Centaur V แยกตัว จุดศูนย์กลางมวลของจรวดที่ก่อนหน้านี้มันเป็นชิ้นเดียวกันจะเปลี่ยนทันทีทำให้การเหวี่ยงและการแกว่งของท่อนจรวดอาจแกว่งไปโดนส่วนที่เป็น Interstage หรือส่วนที่เป็นท่อระหว่างท่อนจรวดที่เอาไว้ใส่เครื่องยนต์ท่อนถัดไปไปโดนเครื่องยนต์ RL10 หรือ Hardware ที่สำคัญของท่อนจรวด Centaur V โดยจาก Telemetry สันนิษฐานว่าตัว Interstage อาจจะจะโดนทั้งตัวหัวฉีดของเครื่องยนต์ RL10 และชิ้นส่วน Reaction Control System จนได้รับความเสียหายทำให้ท่อนจรวดไม่สามารถควบคุมการหมุนและรักษาเสถียรภาพต่อไปได้

นอกจากนี้แล้ว ตาม Launch Profile ของภารกิจ Vulcan Leo 1 เครื่องยนต์ BE-4 ควรตัดการทำงานที่เวลา T +4:57 นาที แต่ในภารกิจจริงตัวเครื่องยนต์กลับตัดการทำงานที่เวลา T +5:37 นาที หรือหมายความว่าเครื่องยนต์ตัดการทำงานช้ากว่าที่วางแผนไว้มากถึง 40 วินาที ปัญหานี้อาจจะเกิดได้จากทั้ง Onboard computer สั่งการจรวดผิดปกติ รวมทั้งปัญหาของเครื่องยนต์ BE-4 ที่อธิบายไว้ก่อนหน้า เลยกลายเป็นว่าปัญหาที่เกิดขึ้นอาจมาจากหลาย ๆ ปัจจัยที่เกิดขึ้นร่วมกัน
จริง ๆ ถ้าหากนับญาติว่าจรวด Vulcan Centaur มีรากฐานมาจากจรวดตระกูล Atlas และ Delta นี่อาจเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 1993 ที่จรวดสายนี้ประสบความล้มเหลวอย่างสมบูรณ์ ซึ่งถือเป็นเหตุการณ์ที่หายากมาก ๆ ความตลกร้ายคือในยุค Atlas V ที่ใช้เครื่องยนต์ RD-180 ของรัสเซียไม่ล้มเหลว ดันมาล้มเหลวในยุคที่ใช้เครื่องยนต์ BE-4 ของแผ่นดินอเมริกาเสียเอง อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เขียนขึ้นจากข้อมูลทั้งหมดที่มีหลังการปล่อยไม่ถึง 24 ชั่วโมง ดังนั้นข้อสันนิฐานบางส่วนในนี้อาจไม่ถูกต้อง
เครื่อง RL10 และ Centaur Upper Stage ชิ้นส่วนจรวดรุ่นปู่วัยเก๋า ที่วางรากจรวดท่อนสองของสหรัฐฯ
Amazon Leo กำลังทำให้ตลาดจรวดนอก SpaceX โตอย่างมีนัยสำคัญ
ผลระทบต่อโครงการอวกาศสหรัฐฯ
จริง ๆ อยากให้อ่านส่วนนี้เอาพอขำ ๆ เพราะภาคอวกาศในยุค Trump 2.0 ภายใต้ Jared Isaacman นั้นมีเรื่องให้เซอร์ไพรส์เสมอ คาดการณ์ไปก็อาจจะผิดแทบทั้งหมด (ฮา) เอาเป็นว่าอย่างแรกที่จะโดนผลระทบเต็ม ๆ คือบริษ้ทเจ้าของและผู้พัฒนาเครื่องยนต์ BE-4 อย่าง Blue Origin เพราะหลาย ๆ อย่างในภารกิจนี้ค่อนข้างชี้ไปในทางเป็นความผิดพลาดของตัวเครื่องยนต์ ทำให้มีความเป็นไปได้สูงว่าตัวบริษัทจะถูกสั่งให้ตรวจสอบและปรับปรุงแบบของเครื่องยนต์ BE-4 เพื่อป้องกันปัญหาแบบนี้ในอนาคต
ประกอบกับการเมื่อเดือนกรกฎาคม 2026 จรวด New Glenn ของบริษัทก็ระเบิดขึ้นคาฐานปล่อย Launch Complex 36 ในช่วงการทดสอบ Static Fire ซึ่งมีผลวิเคราะห์ว่าเกิดจากการที่มีวาลว์ออกซิเจนเหลวของเครื่องยนต์หนึ่งในเจ็ดตัวของจรวด New Glenn ท่อนแรกทำงานผิดปกติ หากเหตุที่เกิดขึ้นกับ Vulcan Centaur ในรอบนี้เกิดขึ้นเพราะเครื่องยนต์อีกจริงนั้นหมายถึงการโดยสั่งจรวจซ้ำสอง ซึ่งจะทำให้บริษัท Blue Origin ซวยซ้ำซ้อนตาม ULA ไปเป็นเพื่อนอีกราย เพราะก่อนหน้านี้ Blue Origin วางแผนกลับมาปล่อยจรวด New Glenn ได้อีกครั้งในช่วงเดือนธันวาคมของปีนี้หลังจากการซ่อมแซมและต่อเติมฐาน LC-36 เสร็จสิ้น ซึ่งในระยะเวลาเพียงเดือนเดียวทางบริษัทไม่สามารถตรวจสอบและแก้ไขได้ทันแน่ ๆ กลายเป็นว่าทั้ง Vulcan Centaur และ New Glenn อาจได้นอนในโรงประกอบจรวดยาว ๆ เลยทีนี้

และความล้มเหลวของภารกิจในรอบนี้อาจสร้างผลกระทบต่อแผนการปล่อยดาวเทียมทางการทหารของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ที่ยังรอต่อคิวยาวเหยียด ไม่ว่า ULA จะเป็นลูกรักของกองทัพขนาดไหน แต่ขนาดท่อนจรวดเชื้อเพลิงแข็ง GEM-63XL แตกรอบที่แล้วยังทำให้ Vulcan Centaur โดนดองยาวตั้ง 9 เดือน แล้วถ้าคิดว่าหากย้าย Payload บางส่วนไปปล่อยกับ Flacon 9 แล้วจะรอดก็คงต้องคิดใหม่ เพราะจรวด Falcon 9 เองก็มีคิวที่ต่อกันยาวเป็นหางว่าวเช่นกัน แปลว่าทางเดียวที่จะรอดคือต้องเร่งสืบสาเหตุความล้มเหลวของ Vulcan Centaur ในรอบนี้แล้วรีบแก้ไขเพื่อให้จรวดสามารถกลับมาปล่อยได้ตามปกติ ประกอบกับ SpaceX ที่มีแผนเตรียมปลดประจำการจรวด Flacon 9 ก็คงจำเป็นต้องพึ่งพาจรวดของ ULA เป็นหลักในอนาคต
แล้วถ้าหาก ย้ำว่า “ถ้าหาก” รอบนี้ฟลุคว่า Centaur V ก็มีส่วนที่ทำให้เกิดความผิดพลาดด้วย อันนี้ก็อาจจะมีผลกระทบถึงภารกิจ Artemis ตั้งแต่ Artemis V เป็นต้นไป เพราะก่อนหน้านี้ NASA ได้ประกาศเปลี่ยนจากการใช้ท่อนจรวด Exploration Upper Stage หรือ EUS ของ Boeing มาเป็นท่อนจรวด Centaur V ใน Configuration ของ Exploration แทน ซึ่งค่อนข้างเป็นเรื่องใหญ่หากความเป็นไปได้นี้กลายเป็นจริง เพราะที่ผ่าน ๆ มาเราพูดถึงภารกิจในแง่แค่ส่ง Payload อย่างเดียว แต่การส่งยานที่จะพานักบินอวกาศกลุ่มถัดไปไปลงดวงจันทร์อันนี้คืออีกเรื่องที่ต้องยกความปลอดภัยมาพูดกัน
การเคลื่อนไหวของ Elon Musk หลังความสำเร็จของ Starship Flight 15 และความล้มเหลวของ Vulcan Leo 1
แม้ Elon จะออกมาแสดงความเสียใจต่อความล้มเหลวของภารกิจและหวังว่า Vulcan Centaur จะกลับมาบินได้อีกครั้งในเร็ว ๆนี้ แต่เจ้าตัวก็อดไม่ได้ที่จะแอบเหน็บแนม (แหงล่ะ โดนทั้ง Boeing และ ULA แซะมาตลอด 20 ปี แซะกลับบ้างทำไมจะไม่ Fair)
ถ้าให้มองในกรอบของปี 2026 และอนาคตหลังจากนี้ เห็นได้ชัดเลยว่า ULA ไม่ใช่คู่แข่งของ SpaceX อีกต่อไป ปี ๆ นึงส่ง Payload ได้แค่ไม่กี่เที่ยวบิน แถมเที่ยวบินส่วนใหญ่ก็เป็นการปล่อย Payload ให้กับกองทัพ งานด้านวิทยาศาสตร์ในอวกาศห้วงลึกก็เริ่มแบ่งไปปล่อยกับบริษัทรายอื่น จะมา Commercialize ทามกลางตลาดที่ต่างคนต่างพัฒนาระบบใช้ซ้ำให้แก้จรวดของตัวเองตอนนี้ก็ไม่ทันแล้ว เผลอ ๆ ยังอาจจะแพ้ภาคเอกชนจีนที่ตอนนี้เรียกได้ว่าอาจจะกลายเป็นคู่แข่งที่สมน้ำสมเนื้อกับ SpaceX ในอนาคตอันใกล้ เรียกได้ว่าตอนนี้ ULA อยู่กันคนละ League กับ SpaceX ที่เทียบกันแทนไม่ได้เลย

แล้วถ้าสู้เค้าไม่ได้ ทำไม ULA ยังมีที่ยืนอยู่ในอุตสาหกรรม Space Launch อยู่ นั่นเป็นเพราะว่าบริษัทแม่อย่าง Boeing และ Lockheed Martin ค่อนข้างมีเส้นกับกองทัพและกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ทำให้ยังสามารถยื้อชีวิตในตลาดได้ตราบนานเท่าที่บริษัทแม่ต้องการ เพราะเอาเข้าจริงการทำ Defense ในอเมริกามีแต่รวยกับรวย ได้เงินจากการปล่อยจรวดสำหรับ Payload ประเภท Defense อีกนิดหน่อยทำไมจะไม่อยากได้ แต่จะมองว่าทั้งหมดนี้เป็นการ Lobby รัฐบาลก็ไม่ถูกต้อง 100% เพราะอย่างไรก็ตาม ULA ยังมีประวัติการปล่อยจรวดที่มีสถิติยอดเยี่ยมจริง ๆ เพราะนอกจากอัตราความสำเร็จที่น่าทึ่งแล้ว ความแม่นยำในการปล่อย Payload สู่วงโคจรที่ออกแบบไว้ก็เป็นอีกหัวข้อที่หลาย ๆ บริษัทยังทำตามได้ยาก ทำให้อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยที่กระทรวงกลาโหมยังจำเป็นต้องพึ่งพา ULA ในการปล่อย Payload ที่มีความสำคัญระดับสูง การจะพลาดในครั้งนี้ก็ไม่ได้แปลว่าการปล่อยครั้งถัดไปต้องพลาดตาม
และท้ายที่สุดนี้หากปัญหาทุกอย่างชี้ไปที่ BE-4 จริง ขอบอกไว้เลยว่า “Northstar Fixes This”
Tory Bruno ย้ายจาก United Launch Alliance ไปเป็นผู้บริหาร Blue Origin
เรียบเรียงโดย ทีมงาน Spaceth.co